DE GESCHIEDENIS VAN RMS RECHTZETTEN: MALUKU IN DE SCHADUW VAN HET OUD KOLONIALISME EN
HET NIEUWE CENTRALISME
vertaling: Martha Louhenapessy & Nico Souisa - FKM-RMS, Nederland
|
De geschiedenis van de Republiek Zuid-Maluku is te vaak samengevat in één korte zin: "separatistische beweging". De staat construeerde één enkel verhaal waarin de RMS werd afgeschilderd als een vorm van verraad aan de Republiek Indonesië en een overblijfsel van het Nederlandse kolonialisme dat moest worden uitgeroeid om de integriteit van de natie te waarborgen. Dit verhaal wordt al decennialang herhaald in geschiedenisboeken op scholen, politieke toespraken en zelfs in het staatsbeleid ten aanzien van de veiligheid in Maluku. Maar de geschiedenis is nooit zo eenvoudig als de staatspropaganda doet vermoeden. Geschiedenis ontstaat niet vanuit één stem. Het is ontstaan uit wonden, angsten, machtsstrijd en botsende belangen. Wanneer de geschiedenis alleen door de overwinnaars wordt geschreven, worden veel feiten opzettelijk verzwegen, zodat de volgende generatie niet begrijpt waarom een tragedie kan plaatsvinden.
RMS is niet zomaar uit het niets ontstaan. Het is voortgekomen uit een lange geschiedenis van kolonialisme, waardoor Maluku honderden jaren lang een object van wereldwijde uitbuiting was. Nog voordat Indonesië zich als moderne natie had gevestigd, was Maluku al een centrum van wereldwijde economische concurrentie geworden. Nootmuskaat en kruidnagel hebben het land Maluku doordrenkt van bloed sinds de Portugese, VOC- en Nederlandse tijd. Hongi Tochten was niet zomaar een gewone oorlogsoperatie, maar een symbool van hoe buitenlandse mogendheden Maluku niet als een land van mensen, maar als een land van handelswaar beschouwden. De bevolking werd gedwongen zich te onderwerpen aan het specerijenmonopolie, plantages werden vernietigd om de prijzen op de Europese markt stabiel te houden, en lokale koninkrijken werden tegen elkaar opgezet in de strijd om koloniale handelsbelangen. Hier liggen de wortels van het politieke trauma van het Molukse volk. Honderden jaren lang leefden de Maluku in een systeem dat hun bevolking tot een economisch instrument en een oorlogsinstrument maakte. Toen de Nederlanders soldaten nodig hadden, werden de Molukkers massaal gerekruteerd om deel uit te maken van het KNIL. Het Ambonese volk bouwde zijn imago op als een militaire groepering die loyaal was aan de koloniale overheersing. Ze kregen bepaalde posities binnen de koloniale militaire en administratieve structuren, terwijl andere gebieden vanuit een ander perspectief werden bekeken. Deze koloniale identiteitspolitiek heeft een diepgaande maatschappelijke erfenis nagelaten. De Nederlanders creëerden bewust een specifieke sociale klasse in Maluku om hun macht in Nederlands-Indië te versterken. Toen Indonesië onafhankelijk werd, werd de situatie niet meteen eenvoudiger. De pasgeboren republiek probeerde voormalige koloniale gebieden met zeer verschillende sociale en historische omstandigheden te verenigen. Aan de andere kant oefende Nederland nog steeds invloed uit via de federale staat van de Republiek van de Verenigde Staten van Indonesië. Sommige elites in Maluku, met name diegenen die nauw verbonden waren met de KNIL en de structuren van de staat Oost-Indonesië, beschouwden een federaal systeem als veiliger voor hun politieke positie dan een unitaire staat onder leiding van Jakarta. Hun grootste angst was niet alleen het verlies van hun posities, maar ook de mogelijkheid dat Maluku zijn politieke stem zou verliezen in een sterk gecentraliseerde staat. 
Toen de Republiek van de Verenigde Staten van Indonesië werd ontbonden en Indonesië een unitaire staat werd, liepen de spanningen hoog op. Soumokil riep op 25 april 1950 de Republiek Zuid-Maluku uit. Maar de RMS afdoen als slechts een
|
Nederlands project is een te simplistische weergave van de geschiedenis. Ja, er was sprake van koloniale invloed. Ja, veel voormalige KNIL-leden steunden de RMS. Maar daarachter schuilt ook een reële angst onder de bevolking van Maluku voor de centralisatie van de macht in Jakarta. Er bestaat de vrees dat Maluku een perifere regio zal worden die geen controle meer heeft over haar eigen toekomst.
Die vrees werd langzaam maar zeker bewaarheid tijdens de ontwikkeling van het moderne Indonesië. Al decennialang draait de nationale ontwikkeling om het eiland Java. De beste infrastructuur, onderwijsinstellingen, industriële centra, politieke centra en economische spreiding zijn geconcentreerd in de westelijke regio van Indonesië. De oostelijke regio, inclusief Maluku, wordt daarentegen vaker gezien als een bron van armoedecijfers en een bron van grondstoffen. De staat bouwt een sterk nationalistisch concept op, maar slaagt er vaak niet in om een eerlijke verdeling van de ontwikkeling te bewerkstelligen. Nationalisme wordt uiteindelijk meer geïnterpreteerd als een verplichting voor regio's om zich te onderwerpen aan het centrum, in plaats van een gelijkwaardige relatie tussen regio's binnen een republiek. 
Maluku is een van de rijkste regio's van Indonesië. De zee is uitgestrekt, de visvangst is groot, de minerale reserves zijn overvloedig en de geopolitieke ligging is zeer strategisch. Maar de meest voor de hand liggende vraag is: waarom blijven mensen in zo'n rijk gebied in ongelijkheid leven? Waarom kampt de regio die bijdraagt aan de nationale rijkdommen nog steeds met beperkt onderwijs, minimale gezondheidszorg, hoge werkloosheid en een onderontwikkelde infrastructuur?
Het antwoord op deze vraag is onlosmakelijk verbonden met het sterk gecentraliseerde en op Java gerichte ontwikkelingsmodel van Indonesië. De rijkdom van de oostelijke regio is tot nu toe eerder weggevloeid dan teruggevloeid naar de lokale gemeenschappen om deze op te bouwen. De Molukkenzee genereert miljarden rupiah, maar de lokale vissers leven nog steeds in armoede. Nikkelmijnen genereren enorme investeringen, maar de gemeenschappen rondom de mijnen worden geconfronteerd met milieuschade en verlies van leefruimte. De overheid praat over downstream-activiteiten en nationale economische vooruitgang, maar de mensen in de omgeving van industriële gebieden hebben te maken met vervuiling, agrarische conflicten en nieuwe sociale ongelijkheden. Het is in deze context dat de geschiedenis van de RMS eerlijker herlezen moet worden. De RMS ging niet alleen over separatisme. Het is tevens een symbool van teleurstelling over macht die te ver van Maluku verwijderd lijkt te zijn. De staat heeft zich tot nu toe meer op zijn gemak gevoeld met een veiligheidsgerichte aanpak dan met een aanpak gebaseerd op historische en sociale rechtvaardigheid. Het gevolg was dat de politieke wonden in Maluku nooit echt geheeld zijn. Ze zijn simpelweg verzwegen. |
